فصل هشتم زیست شناسی سال سوم

فصل 8 ژنتيك

·        تفاوت كار مندل با نايت دراين است كه مندل تعداد گل‌ها را مي‌شمرد و نتايج را تجزيه و تحليل آماري مي‌كرد.

آميزش منوهيبريدي: آميزشي كه در آن فقط يك صفت مورد بررسي قرار مي‌گيرد.

آميزش دي هيبريدي: آميزشي كه در آن فقط دو صفت مورد بررسي قرار مي‌گيرد.

خود لقاحي: آميزشي كه در آن مادگي گل توسط دانه‌هاي گرده همان گياه بارور مي‌شود.

دگر لقاحي: آميزشي كه در آن مادگي گل توسط دانه‌هاي گرده گياه ديگري بارور مي‌شود.

آزمايشات مندل:

مندل ابتدا از طريق خود لقاحي نخود فرنگي را به دست آورد كه هميشه دانه‌هاي زرد توليد مي‌كرد (خالص زرد). و سپس از همين راه نخود ديگري به دست آورد كه هميشه دانه‌هاي سبز توليد مي‌كرد. (خالص سبز) در آزمايشات بعدي او نخود زرد خالص را با خالص سبز آميزش داد (دگر لقاحي) تمام افراد (نخودهاي) نسل اول زرد شدند. اوصفت زردي را غالب ناميد.

صفت غالب: ويژگي كه درآميزش دوحالت از يك صفت خالص (زردي و سبزي در نخود) در نسل اول ظاهر مي‌شود صفت غالب يا بارز نام دارد.

او سپس دانه‌هاي نسل اول را كاشت و آن‌ها را با يك ديگر آميزش داد ونسل دوم را به دست آورد در اين نسل 25% افراد سبز و 75% زرد شدند.او سبزي را مغلوب يا نهفته ناميد.

صفت مغلوب: ويژگي كه در آميزش دو حالت از يك صفت خالص (زردي و سبزي در نخود) در نسل دوم به ميزان 25% ظاهر مي‌شود ولي در نسلاول ديده نمي‌شود صفت مغلوب يا نهفته نام دارد.

نتايج آزمايشات مندل:

1ـ هر جاندار براي هر صفت داراي يك عامل است كه امروزه آن را ژن مي‌ناميم.

ـ مندل هر عامل را با يك حرف نشان داد.

2ـ هر ژن داراي دوبخش است كه يكي از پدر وديگري از مادر مي‌گيرد.

ـ به هر يك از بخش‌هاي يك ژن آلل مي‌گويند.

3ـ آللي كه در يك آميزش خود را ظاهر مي‌كند غالب و آلل ديگر مغلوب است.

ـ آلل غالب را با حرف بزرگ و آلل مغلوب را با حرف كوچك نشان داد.

4ـ آلل‌هاي مربوط به يك صفت در هنگام تشكيل گامت از هم جدا شده و هرگامت فقط يكي از آن‌ها را دريافت مي‌كند. (قانون اول مندل)

ـ به فردي كه براي يك صفت دو آلل يكسان داشته باشد فرد خالص يا هموزيگوس مي‌گويند.aa           AA

ـ به فردي كه براي يك صفت دو آلل يكسان نداشته باشد فرد ناخالص يا هنروزيگوس مي‌گويند. Aa

ـ به صفتي كه در يك فرد ظاهر مي‌شود فنوتيپ گويند كه مي‌توان آن را با يك حرف نشان داد.

ـ به ساختار يا ريخته ژنتيكي فرد ژنوتيپ گويند كه آن را بايد با دو حرف نشان داد.

نخود زرد خالص     ×         نخود سبز خالص

تمام فرزندان دانه زرد               F1 نسل اول

افراد F1                            ×               F1

دانه زرد 75%  + دانه سبز 25%             F2 نسل دوم

زردي دانه = A  و سبزي دانه =a

aa                          *               AA

½ a+ ½ a                        ½ A+ ½ A       G گامت

¼ Aa+ ¼ Aa           +      ¼Aa+ ¼ Aa      F1

Aa                         *        Aa

(½ A+ ½ a )                    ½ A+ ½ a)   (    G گامت

¼ Aa+ ¼ aa            +      ¼AA+ ¼ Aa      F2

سبز                     زرد

آميزش دي هيبريد: آميزشي كه در آن دو صفت به طور همزمان مورد بررسي قرار مي‌گيرد.

قانون دوم مندل: در آميزش دي هيبريد در هنگام تشكيل گامت آلل‌هال صفات مختلف به طور مستقل از هم جدا مي‌شوند و هر گامت از آلل‌هاي هر صفت را دريافت مي‌كند.

نخود زرد صاف خالص       ×  نخود چروك سبز خالص

AABB                          ×                    aabb 

½ AB+ ½ AB                 ½ ab+ ½ ab       G

4/4 AaBb                        F1

زرد صاف نا خالص

AaBb                                      AaBb

¼AB+¼Ab+¼aB+¼ab) )       *   ¼AB+¼Ab+¼aB+¼ab) ) G

صاف = B         چروك =b         زرد= A      سبز = a

براي آسان شدن  كار از مربع پانت استفاده مي‌كنيم.

9/16+                      3/16+                3/16+                 1/16

سبزچروك   سبز صاف زرد چروك     زرد صاف

اصول اول احتمالات: احتمال وقوع يك پديده تصادفي مستقل از احتمال وقوع ساير حالات است.

اصل دوم احتمالات: احتمال وقوع دو پديده تصادفي به طور همزمان برابر است با حاصل ضرب احتمال وقوع هر يك ازآن‌ها در هم

مثال:

ژنوتيپ      Aa

قانون اول مندل: a+A

احتمال آن كه هر آلل به يك گامت برود  است. a  + A 

ژنوتيپ  Aa *         Aa

اصل دوم احتمالات (a  + A  ) * (a  + A  )

aa    + Aa    +  Aa   + AA                 

چگونه مي‌توان ضريب گامت‌ها را تعيين كرد؟

تعداد صفات هنروزيگوس = n       فرمول 2n

نظريه آميختگي صفات: صفات هر فرد برآيند يا ميانگين صفات والدين است.

آميزش آزمون: روشي است كه به وسيله آن مي‌توان ژنوتيپ فردي را كه داراي فنوتيپ غالب است، مشخص كرد.

براي اين كار فرد مورد نظر را با فردي كه هموزيگوت (خالص) مغلوب است آميزش مي‌دهيم و با بررسي فرزندان ژنوتيپ فرد غالب را تعيين مي كنيم.

يك نخود زرد را آميزش آزمون ميدهيم اگر نيمي از فرزندان F₁ سبز شوند ژنوتيپ والدين را مشخص كنيد.

زرد = A    سبز= a

aa                          *               A?

½ a+ ½ a) )                     (½ A+ ½ a  )     G

پس½ a?     ?= a               ½ Aa+ ½ a?       F1

چون نيمي از آلل‌ها از والد غالب و نيم ديگر از والد مغلوب به فرزند رسيده است.

دودمانه (شجره نامه):

طرحي كه به وسيله آن مي‌توان اطلاعاتي مثل صفات وابسته به جنس يا اتوزومي، غالب يا مغلوب بودن آلل‌ها، خالص يا ناخالص بودن افراد را به دست آورد.

ـ صفات اتوزومي صفاتي هستند كه ژن‌ها آن‌ها روي كروموزوم‌هاي غير جنسي است.

ـ صفات وابسته به حبس صفاتي هستند كه ژن‌هاي آن‌ها روي كروموزوم‌هاي جنسي است.

چون مردان يك كروموزوم x دارند اگر آلل ايجاد بيماري (مغلوب) روي x باشد مرد بيماري را بروز مي‌دهد ولي چون زنان دو x دارند براي بروز بيماري با يا هر دو x آنها داراي آلل مغلوب باشد بنابراين بيماري‌هاي وابسته به جنس در مردان بيشتر ديده مي‌شود.

ـ صفت اتوزومي غالب صفتي است كه اگر در فردي بروز كند حتماً پدر يا مادر آن فرد آن صفت را بروز داده‌اند.

A?         يا پدر Aدارد يا مادر A دارد يا هر دو

ـ صفت اتوزومي مغلوب صفتي است كه اگر در فردي بروز كند پدر و مادر آن فرد ناقل (ناخالص) هستند و يا ممكن است يكي يا هر دو والد اوآن صفت را نشان دهند.

aa           پدر؟ a  و مادر؟ a